Tak iak w świecie fizycznym każda znaczna zmiana naturalnego biegu, i stosunku rzeczy, iest wypływem zerwanej równowagi sił dotychczasowych, tak i w świecie politycznym ieżeli stosunek między siłami od których harmonicznego współdziałania polityczne życie narodu zawisło znacznie nadwerężony zostanie; ieżeli rząd niepostępuiąc z duchem czasu, przy raz ustanowionym kształcie uporczywie stoi, albo inny duchowi atoli czasu i oświacie narodu nieodpowiedni kształt wprowadza, w zakres sumienia i myśli gwałtownie się wdziera, ieżeli nieograniczona wola iednego milionom prawa dyktuie, podatki nakłada, na zwaliskach wolności, oświaty i pomyślności narodu tron sobie stawia, i dla wsparcia chwieiącey się podstawy onego, zgraią sprzedaynych służalców i nikczemnych najemników się otacza, na tenczas rewolucya to iest zmiana polityczna rządu nastąpić musi.
Nieomylność tego twierdzenia dowodzą liczne fakta dzieiów narodu. Pominąwszy odległe starożytności zdarzenia, utraciło od czasu Ery chrześciańskiej zpowodu rewolucyi 136 monarchów tron, a po części i życie. Tak. czynne usiłowania Karola I. i Jakóba II. Królów Angielskich, w celu rozprzestrzenienia swey władzy, przyprawiły ich o utratę korony, a pierwszego i o utratę życia. Odtąd Anglia wzmocniwszy swoią konstytucyę, zaczęła przychodzić do tego stopnia potęgi i pomyślności na którym się teraz znayduie; Ograniczenie handlu i dowolne nakładanie podatków ze strony rządu Angielskiego, na kolonije północney Ameryki zrodziły w roku 1776. Rewolucyą którzy skutkiem było uznanie niepodległości tychże prowincyj; rozrzutność Królow; intrygi ich metres, dowolne więzienie obywateli, despotyczność ministrów, uciemiężanie niższej klassy ludu, ze strony szlachty i duchowieństwa zrodziły pierwsza rewolucyę Francuzką 1789. a nierozmyślne gwałcenie Konstytucyi przez Karola X. było sprawiedliwą przyczyną drugiej Rewolucji w roku 1830; obiedwie wyzuły monarchów z tronu, a pierwsza pozbawiła nad to życia Ludwika XVI. i iego familiję; Okrucieństwa i barbarzyństwa Turków, obudziły z letargu uciemiężonych Greków, którzy po dwóch tysiącach lat obcego iarzma, i krwawych bojach, zbliżaią. się do odzyskania swóy niepodległości i swobód; Dowolne więzienie obywateli, ustanowienie w brew konstytucyi nowego sądu, złożonego z sprzedaynych szpiegów, których za każde doniesienie i skazanie niewinnych ofiar hoynie wynagradzano, krępowania wolności druku i mówienia, oraz przytępienie oświaty, stały się powodem do Rewolucyi w Polszcze dnia ag Listopada 1830 roku poczętey. — Taynetowarzystwa wnarodzie są zawsze skutkiem tayney policyi taynych do ujarzmienia narodu dążących zamiarów rządu i ograniczoney wolności mówienia i pisania. Rząd zakazuiący towarzystwa tayne, i cęchuiąo ie piętnem zbrodni, gwałci tę ustawę, i popełnia sam zbrodnię, zaprowadzaiąc i utrzymuiąc Policyę tajną; a krępuiąo wolność obiawiania myśli, ogołaca się z nayłatwieyszego i naypewnieyszego środka wybadania ducha, żądań i potrzeb narodu. Zdaie się iak gdyby naród ludzki pewną ilość sił spotrzebować musiał; im większa iest sfera wolności do działania iawniei otwarcie, tem mniey pozostaie do tajnego działania. Z takich to powodów zawiązały się towarzystwa: wolnych mularzy, karbonaryuszów, heterystów i wiele innych, i te same nadały początek towarzystwu taynemu w Polsce do zrzucenia nieznośnego iarzma i odzyskania swobód narodowych.
Aby przewidzieć rezultat Polskiey rewolncyi, potrzeba zwócić oczy na teraznieysze polityczne położenie całey Europy, a myprzód na państwa bezpośrednio z Królestwem Polskiem graniczące.
Kongress Wiedeński przydaiąc do kolosalney wielkości Rossyi Królestwo Polskie, wzniecił zaraz słuszną obawę aby ieden Autokrat nienarzucał praw całey Europie; i założył może lubo niechcący miny do zgruchotania tego kolosu. Obawa ta zwiększyła się tem więcey, kiedy oręż Rossyjski po skromiwszy Persów, zagroził przez rozszerzenie granic Indyom wschodnim, i kiedy korzystaiąc z wewnętrznych zamieszek muzułmanów i powstania Greków wypowiedziawszy woynę Turcyi po zdobyciu Warny i przeyściu. za Bałkan, zapowiadał panowanie na Morzn czarnem i sródziemnem. Przyczyny dla których mocarstwa Europejskie nieprzeszkadzały czynnie Rossyi w wojnach z Persami i Turcyą, były zapewnie te iż przewidywano, że sarni ci przeciwnicy Rossję poskromić, lub przynaymniey potęgę iey znacznie osłabić potrafią; wszakże kiedy skutek woyny, widoki te zniweczył, a Rossya przez opanowanie Multan, Wołoszczyzny i Bulgaryi, groznieyszą ieszcze przybrała postać, natenczas gabineta Europeyskie, nietylko wstrzymały wkroczenie Rossyan do Konstantynopola, ale nadto zbroić się zaczęły, i nienawistnem dotąd patrzą okiem na przeważay wpływ Rossyi. —
W takim położeniu rzeczy Piewolucya Polska musi bydź bardzo pożądanem zjawiskiem w świecie politycznym dla Austryi którey kraie Rossya, przez zaięcie Multan i Wołoszczyzny i przez posiadanie Polski w półkole otoczyła. Może w prawdzie Austrya w odrodzeniu Polski lękać się bedzie utraty Galicyi, lecz zważaiąc korzyści iakie odniesie przez pozbycie się tak niebezpiecznego sąsiada iak iest Piossya, i z osłabienia iey potęgi przez niepodległość Polski i Litwy, a wreszcie, że utratę takową, obok istnienia Polski zaięciem Multan i Wołoszczyzny a może i innych kraiów wynagrodzić sobie potrafi, nienależy powątpiewać, że Dwór Wiedeński, ieżeli nieczynnie do oswobodzenia Polski i Litwy przykładać się, to przynaymniej neutralnym będzie. Do takiego postępowania zniewalać będą Austryę także rozruchy we Włoszech i w Niderlandach, tudzież obawa wybuchnięcia Rewolucyi w własnych prowincyach, dla uciemiężenia samowładnem nakładaniem wielkich podatków, ograniczenia wolności narodu i coraz głośnieyszego żądania udziału w ustawodawstwie i stanowieniu ciężarów publicznych, którego dotąd ani Niemieckie prowincye, ani Włochy, ani Galicya niemaią. Już bowiem w roku 1820 usiłowały Włochy zrzucić iarzmo obcego panowania a mianowicie Austryi, i zaprowadzić monarchię konstytucyjną; ale to święte usiłowanie narodu do odzyskania praw od Boga mu nadanych, oburzyło Monarchów samowładnych, szczególniey Austryi, Rossyi, Pruss i owczesney Francyi. Na Kongressie w Leybach 1821 postanowili ciż monarchowie wbrew zasadom prawanarodów, wmieszać się w sprawy obcych narodów, skoroby te od swego Monarchy domagały się konstytucyi i reprezentacji narodowey; w skutek tego wkroczyła zaraz Austrya z woyskiem do Piemontu, Neapolu i Sycylii, i zniosła konstytucyę ktorą ciż Królowie przyięli i zaprzysięgli, pod pozorem iakoby im była od narodu gwałtem narzucona. Wiele osób w Sycylii, Neapolu, Piemoncie, Lombardyi i Wenecyi padło ofiarą patryotycznego zapału. Płomień ten udało się przemocy przytłumić na chwilę, lecz tleiące iskry skrycie, każą się spodziewać ie tem silniey na nowo wybuchnie. Nie iest Dworowi Austryackiemu tajne to usiłowanie narodu i przeszkody w iego pokonaniu, i dla tego zniewolony iest zgromadzać tamże znaczna siły zbroyne. — Gdyby więc Austrya nad wszystkie rachuby polityki, chciała przeszkadzać niepodległości Polski, iuż ta sama okoliczność niewymieniaiąc niebezpieczeństw, od strony Francyi grożących, niepozwoli iey użyć do logo skutecznych środków.
Rossya, iakeśmy iuż nadmienili przez, swoią kolosalną wielkość i chytrą politykę zwróciła oczy całey Europy na siebie, położenie iey atoli dzisieysze iest bardzo krytyczne. W woynie z Turcyą straciła, przeszło 100, 000. wyborowych żołnierzyj woyna ta lubo traktatem Adryanopolskim na pozór ukończoną bydź się zdaie, iednakże przewidzieć łatwo można że Turcya na pierwszy odgłos o nadzwyczaynem uzbraianiu się Francyi i innych mocarstw przeciwko Rossyi o powstaniu Polski, owy. buchnąć mogących zaburzeniach w Litwie,
o grassuiącey chorobie cholera morbus w wielu Guberniach z których żadnego zasiłku w rekrutach otrymać nie może, nieomieszka uwolnić się od płacenia haniebney Konfrybucyi, pomszczenia się uczynioney sobie krzywdy i powetowania strat poniesionych. Persya oczekuie tylko pory do odzyskania 80 milionów rubli do których zapłacenia przemocą zniewoloną była. Nienawiść Persów przeciwko Rossyi, pokazała się otwarcie w zamordowaniu Gryboiedowa Posła Rossyiskiego w Persyi.
Haniebna zmowa Rossyi, Prus, Austryi
i byłych Królow Francuzkich Ludwika XVIII, i Karola X. na kongresach w Leybach i Weronie, względem obalenia rządów konstytucyjnych i zdeptania praw nayświętszych narodu zawarta, oburzyławszystkie oświecone narody, a Francuzi stwierdzili to przykładem, zrzuciwszy z tronu Króla któren tego spisku był również uczestnikiem, i upatrując w rządzie fiossyiskim naysilnieyszą podporę Samowładztwa, wołaia głośno o pomstę przeciwko uciemiężcom ludzkości, aby tym sposobem na zwaliskach tronów despotycznych zakwitła wolność długo nękanych narodów. Uwiadomiona Francya o zbroyney i silney postawie Polaków, łatwo się przedrze przez Prusy i podaiąc Polakom dłoń bratnią, upokorzy dumę azyatyckiego samowładztwa. — Opanowanie morza czarnego, szerzenie się floty Rossyjskiej na morzu Śródziemnem i Bakyckiem, niemogą bydź dla Anglii oboiętnemi. Już zniszczenie floty Turecko Egiptskiey pod Navarino zdradziło chytrą politykę Rossyi; cała prawie Europa nieprzewiduiac ukrytych zamiarów Rossyi, cieszyła się z uniesieniem s tego zwycięztwa; Król tylko Angielski nazwał go w Parlamencie dnia 30 Stycznia 1828 r. " zdarzeniem pełnem przeznaczenia" Przepowiednią tę zjściły następne wypadki. Zaiaz bowiem po zniesieniu tey floty, Rossya wypowiedziała woynę Turcyi i ułatwiwszy sobie przez nadmienione zniszczenie floty zdobycie Warny przeyście za Bałkan i wkroczenie do Erzerum, zagroziła panowaniu Angielskiemu na morzu. Z uwagi wiec na te przeważną stosunki Rossyi, wnosić należy, iż Anglia zagrozi na morzu Petersburg i Odessę, a tem samem sprawę Rewolucyi Polskiey popierać będzie.
Rząd Pruski iest ślepem narzędziem polityki Rossyjskiey. Układy iakie Prusy z Rosyą zawrzeć mogły, zniweczył teraźniejszy stan Polski, i Prussy zagrożone od Renu i Polski, stoią nad przepaścią zguby tem bardziey że i wewnętrzne nieukontentowanie narodu z nieograniczoney władzy Króla, wewnętrzną rewolucyią zagraża.
Naród Hiszpański dąży także do odzyskania swych swobód i konstytucyi. W roku 1812 ułożyły kortezy konstytucyę którą ówczasowa Rejencya zaprzysięgła, a Rossya, Prusy, Szwecyą, Daniia, Wielka Brytaniia, Francya i inne państwa za dobrą uznały. Król Hiszpański Ferdynand VII. nieprzyiął iey wprawdzie w początku, lecz głośnem żądaniem narodu spowodowany, przyiął ią i poprzysiągł w r. 1820 w obliczu Deputacyi, następnie zaś powtórzył tę przysięgę uroczyście z Balkonu przed zgromadzonym ludem. Rządy Rossyjski, Pruski, Austryacki i ówczesny Francuzki upatrywały w tem przyięciu i uleganiu woli narodu podkopanie własney nieograniczoney a zgromadziwszy się na Kongresie w Weronię postanowiły, wbrew nayświętszym przepisom Religii i prawa narodów, zniszczyć tę Konstytucyę ktora plśrwey silnym orężem Napoleona przerażone, za słuszną uznały. W skutku tego Kongressu, wkroczył Xże Angouleme roku 1823 na czele 100, 000. wojska Francuzkiego do Hiszpanii, obalił konstytucyę a przywrócił tron despotyczny.
Tak to Monarchowie których przeznaczeniem iest uszczęśliwiać podległe sobie narody, gdyż istotnie na pomyślności narodu tron ich się opiera, sprzęgli się do ujarzmienia i uciemiężenia onego; powiększali siłę zbroyną nie dla obrony Oyczyzny, lecz dla zwrócenia oney przeciwko własnym poddanym. Chlubne i święte iest powalanie żołnierza ieżeli poświęca swe życie dla obrony praw ojczystch; przeklętem i ślepem iest narzędziem, ieżeli daie się użyć do uiarzmienia swoich współbraci, i czeka iak lichy naiemnik na skinienia nienasyconey i chciwcy dumy. —
Za wolnością wzdychaiąca na nowo Hiszpania niemoże szkodliwie wpływać na Rewolucyę Polską.
W Portugalii dotąd władza naywyższa nie iest ustalona, dwa stronnictwa sobie przeciwne ciągłą toczą walkę i zaprzątnione są własnemi niesnaskami.
Wmieszanie się Prus i Rossyi do sprawy Niderlandów, podaie Francyi pożądaną sposobność odzyskania Belgii, a razem ważnych w tey prowincyi położonych twierdz które za panowania Napoleona do niey należały; ile że w dzisieyszym stanie liczne odezwały się w narodzie Belgiyskim głosy, połączenia się z Francyą z ktorą ich iednakowość ięzyka oddawna połączą. Wzmocniona przez to Francya, tem łatwiey i silniey do oswobodzenia Polski przyczyniać się bedzie.
Naybliższy i istotny cel związku niemieckiego, do którego 55 państw niemieckich i 4- wolne miasta przystąpiły, iest obopólna gwarancyą całości i niepodległości tychże państw zewnątrz, i utrzymanie pokoiu wewnątrz. Rewolucya zatem polska niemoże dać powodu związkowi niemieckiemu do mieszania się w iey sprawę, tem mniey, że duch cały niemiecki liberalnemi zasadami iest przeięty i despotyzmem się brzydzi; co dowodzą w nowszych czasach przykłady w państwach niemieckich niekonstytucyjnych. W szczegółności Królestwo Saskie na kongresie Wiedeńskim w granicach swoich uszczuplone, będzie bezwątpienia korzystać z krytycznego położenia Prus i starać się odzyskać nieprawnie iey wydarte a do Prus wcielo ne kraie. — Politykę Państwa Konstytucyinego Bawaryi trudno teraz przewidzieć, nigdy iednak wspierać nie będzie( zasad niewolniczych, rządów Austryackiego Rossyiskiego i Pruskiego.
Położenie Danii i Szwecyi będących w posiadaniu cieśnin morskich łączących Bałtyk z morzem północnem, iest z powodu handlu i kommuntkacyi tak dla Rossyi iako i dla Angli oraz innych państw na morzu handluiących, bardzo ważne; lecz ani iedno ani drugie państwo z powodu szczupłych sił, własney sobie polityki utworzyć niemoże, będą się więc przechylać na stronę mocnieyszą. A ie iest zasadą państw równie iak osób prywatnych, iż sąsiedztwa przemożnych niecierpią i dla tego do upokorzenia onych albo zaprowadzenia równowagi dążą; a teraźnieysze położenie Rossyi tak wewnątrz iako i zewnątrz bardzo iest krytyczne, dla tego oczekiwać należy, że Szwecyą w duchu polityki Angielskiey działać bedzie, do czego ią powodować ieszcze mogą widoki rozszerzenia granic swoich na drugą stronę zatoki botnickiey i odzyskania Finlandyi i innych krajów dawniey do Szwecyi, a teraz do Rossyi należących.
Wreszcie nadmienić tu potrzeba, iż lubo w Rossyi światło rozumu i zdrowey filozofii nieprzedarło się ieszcze do niższey klassy, iednakże klassa wyższa i większa część woyskowych poznaie iuż wzaiemne prawa i obowiązki Narodu i Monarchów; niezaniedbaią oni zapewnie iść za przykładem Polaków, niemających innego celu, iak tylko zabezpieczenia nayświętszych praw i odzyskanie własności bezczelną zmową chciwych monarchów im wydartey.
W takim stanie politycznego położenia Europy Rewolucya Polska naypomyślnieyszy skutek rokuie; nigdy może nie było przyiaźnieyszy pory do zrzucenia obcego' iarzma iak teraz. Słusznie nagania Europa Ipsylantemu zawczesne powstanie Greków, iiemu samemu przypisuie tyle krwi rozlewu, i klęskę świętey heteryi; Polakówby słusznie o brak energii i męztwa obwiniała gdyby teraz nie byli powstali. — Rossya albo zezwoli na połączenie i niepodległość Litwy i Polski, albo nie? Rozbierzemy tu sku, tki iakie z tąd dla niey i dla Polski wyniknąć mogą. — Jeżeli nie zezwoli, bedzie się musiała zetrzeć z walecznym Narodem Polskiem. Jaki bądź walka ta skutek odniesie zawsze zgubę dla Rossyi przygotuie, bo nadwerężywszy tym sposobem siły iej własne i siły Polski, poda innym Mocarstwom oczekiwaną sposobność uderzenia na Rossyę i zmuszenia iey do uznania niepodległości Polski. Jeżeli zaś gabinet Rossyiski na żądanie Polski zezwoli czego po bezskutecznych pogróżkach gabinetu Petersburgskiego oczekiwać należy, może w Polsce pozyskać sprzymierzeńca który ią od większych klęsk i utrat zasłoni. Tak więc w obudwóch przypadkach Polska do dawney świetności powrócić i niepodległą bydź musi; w razie pierwszym podniosą ią wnaygorszym przypadku Francya, Turcya, Szwecyą, Anglia i inne państwa, a w razie drugim własne siły. Wiemy że Wielki Napoleon nie siłą lecz przewagą jeniuszu pośpiechem i szybkością bitwy wygrywał. Jeżeli więc Rossya na żądania Polski nie przystanie, należy z nią wszelkie zerwać stosunki podległości, utworzyć sobie własną politykę, ustanowić rząd sprężysty, postawiwszy na iego czele iedną osobę, rozesłać posłów do Mocarstw Polsce przychylnych iako to Francyi, Austryi, Anglii, Turcyi, Saxonii i innych, żądać uznania niepodległości Polski, wkroczyć natychmiast skoro pora posłuży, do Litwy i Poznania gdzie duch narodu i woyska iest przysposobiony i nie dać tym sposobem Rossyi i Prusom czasu do namysłu, ułożenia planu, skoncentrowanie sił zbroynych i dania nam silnego odporu; wreszcie aby Rossyi nie zostawić czasu do knowania intryg, przekupywania podłych osób, na których w żadnym kraiu niezbywa.
w Warszawie dnia 18 Grudnia 1830 r. M. Kubrakiewicz.